Trọng tài nữ Thổ Nhĩ Kỳ cầm còi tại Cộng hòa Séc: một cột mốc thầm lặng

Usti nad Labem, một thành phố công nghiệp nằm bên sông Labe ở phía bắc Cộng hòa Séc, không thường xuất hiện trong những bản tin bóng đá châu Âu. Nơi đây vốn nổi tiếng với nhà máy hóa chất, bến cảng và những con phố trầm lặng hơn là với tiếng còi trọng tài. Nhưng vào lúc 18:00 theo giờ Thổ Nhĩ Kỳ, Mestsky Stadı sẽ trở thành địa điểm của một trận đấu có dấu ấn đặc biệt: một tổ trọng tài nữ đến từ Thổ Nhĩ Kỳ sẽ điều khiển trận đấu ngay trên đất Cộng hòa Séc. Thông báo của Liên đoàn Bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ ngắn gọn, không hoa mỹ. Theo đó, trọng tài chính Pakkan sẽ làm nhiệm vụ, với hai trợ lý là Arzu Görgün và Esra Arıkboğa. Chỉ một câu thôi, nhưng câu chuyện đằng sau nó dài hơn nhiều so với bất kỳ bản hợp đồng chuyển nhượng nào. Bởi vì ở một môi trường vẫn thường bị nhìn qua lăng kính quyền lực nam giới, việc bổ nhiệm một tổ trọng tài nữ cho một trận đấu quốc tế không còn là chuyện cá biệt, nhưng cũng chưa bao giờ là chuyện hiển nhiên. Bóng đá châu Âu đang thay đổi, nhưng sự thay đổi không đến từ những tuyên bố trên khán đài. Nó đến từ lịch làm việc, từ danh sách trọng tài được in trong thông báo chính thức, từ việc một trọng tài nữ được xếp điều khiển trận đấu ở một quốc gia khác, trong một thành phố mà truyền thông không quen nhắc đến. Pakkan, Arzu Görgün và Esra Arıkboğa không cần phải được giới thiệu bằng những danh hiệu dài dòng. Việc họ có mặt trong trận đấu này đã tự nói lên điều đó. Nếu chỉ nhìn vào bề mặt, đây là một trận đấu bóng đá bình thường. Trên sân Mestsky Stadı, các cầu thủ chạy, tranh chấp, ghi bàn. Nhưng với những người làm bóng đá chuyên nghiệp, trọng tài không chỉ là người thổi còi. Họ là bộ phận của trận đấu. Họ phải đọc tình huống, phán đoán tốc độ, xử lý áp lực và bảo vệ sự công bằng. Một tổ trọng tài được cử sang một quốc gia khác điều khiển trận đấu không đơn giản chỉ là một sắp xếp hành chính. Đó là kết quả của quá trình đào tạo, kiểm tra thể lực, đánh giá kỹ năng và khả năng phối hợp giữa các thành viên trong tổ. Trọng tài nữ ở châu Âu đã có những bước tiến đáng kể trong thập kỷ qua. Các giải đấu quốc tế, vòng loại World Cup và cả những trận đấu cúp quốc gia đã từng chứng kiến nữ trọng tài tham gia. Nhưng vẫn còn những định kiến âm ỉ, không phải dưới dạng lời nói trực tiếp, mà nằm ở kiểu câu hỏi đặt ra mỗi khi công bố danh sách trọng tài: liệu họ có đủ nhanh không, liệu họ có đủ mạnh mẽ không, liệu họ có giữ được bình tĩnh trong những tình huống căng thẳng không. Chính những câu hỏi đó đã khiến thông báo ngắn gọn của Liên đoàn Bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ trở nên đáng giá hơn nhiều. Điều quan trọng là cách chúng ta đọc thông báo này. Nếu đọc nó như một sự kiện để chúc mừng, chúng ta vô tình biến những người phụ nữ làm nhiệm vụ chuyên môn thành biểu tượng. Nhưng nếu đọc nó như một tín hiệu cho thấy hệ thống vận hành bình thường, chúng ta sẽ thấy rằng bóng đá đang trưởng thành. Pakkan không được cử đến Cộng hòa Séc để chứng minh bất cứ điều gì về giới tính. Cô được cử đến vì đã vượt qua quy trình tuyển chọn. Arzu Görgün và Esra Arıkboğa cũng vậy. Họ không phải là những cái tên bổ sung cho đủ số lượng. Họ là những trợ lý trọng tài được xếp cùng một tổ để trận đấu diễn ra công bằng và đúng luật. Trong bóng đá hiện đại, việc trọng tài nữ điều khiển trận đấu của nam giới không còn là điều bất thường ở nhiều quốc gia châu Âu. Tại một số giải đấu hàng đầu, trọng tài nữ đã xuất hiện ở vai trò trọng tài chính và trọng tài VAR. Mỗi lần như vậy, câu chuyện lại được kể theo cùng một khuôn mẫu: ngạc nhiên, chúc mừng, rồi quên. Nhưng với những người làm nghề, đó không phải là câu chuyện về giới tính. Đó là câu chuyện về sự tin tưởng. Một liên đoàn bóng đá cử trọng tài đi làm nhiệm vụ quốc tế có nghĩa là họ tin vào năng lực của những người này. Không nhiều hơn, không ít hơn. Đối với Pakkan, đây sẽ là một ngày làm việc đầy thử thách. Trọng tài chính phải chịu trách nhiệm về toàn bộ trận đấu, từ kiểm soát thời gian, xử lý va chạm cho đến phối hợp với trợ lý trong những pha việt vị hay bóng chạm tay. Sự tập trung phải tuyệt đối. Một quyết định sai có thể thay đổi cục diện trận đấu và trở thành chủ đề bàn tán hàng tuần sau đó. Nhưng đây cũng là cơ hội để khẳng định rằng năng lực không phụ thuộc vào giới tính. Arzu Görgün và Esra Arıkboğa đóng vai trò không thể thiếu. Trợ lý trọng tài không chỉ là người giơ cờ bắt việt vị. Họ phải quan sát chuyển động của cầu thủ, báo cáo tình huống qua tai nghe, phối hợp nhịp nhàng với trọng tài chính. Trong một trận đấu được tổ chức ở một quốc gia không phải sân nhà, sự ăn ý giữa các thành viên càng trở nên quan trọng. Việc ba trọng tài người Thổ Nhĩ Kỳ được xếp làm việc cùng nhau trong một trận đấu tại Cộng hòa Séc cho thấy sự tin tưởng vào khả năng làm việc nhóm của họ. Mestsky Stadı có thể không phải là một cái tên vang danh như Camp Nou hay Anfield, nhưng mỗi trận đấu ở một sân vận động nhỏ đều có giá trị riêng. Với các đội bóng, đây là cơ hội để giành kết quả tốt. Với các trọng tài, đây là bài kiểm tra về bản lĩnh. Với người hâm mộ bóng đá, đây là lúc nhận ra rằng bóng đá không chỉ vận hành bằng ngôi sao và tiền bạc, mà còn bằng những con người đứng sau trận đấu. Có một điều thú vị: thông báo của Liên đoàn Bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ không cố gắng giải thích tại sao lại chọn Pakkan. Không có dòng chữ nói về việc phá vỡ rào cản, không có từ ngữ mang tính tuyên truyền. Chỉ là một thông báo hành chính. Chính sự đơn giản đó mới là điều đáng chú ý. Khi một sự việc không còn cần được giải thích, có nghĩa là nó đã trở thành chuyện bình thường. Và khi nó trở thành chuyện bình thường, xã hội đã tiến bộ thêm một bước. Nếu nhìn xa hơn, việc này cũng gợi mở cho bóng đá châu Á và bóng đá Việt Nam một suy nghĩ. Sự phát triển của trọng tài nữ không nên dừng lại ở những giải đấu nữ. Việc trao cơ hội cho trọng tài nữ ở các giải đấu nam, dù chỉ là ở cấp khu vực hay cúp quốc gia, chính là cách để tuyển chọn được những người giỏi nhất, bất kể họ là ai. Năng lực không có giới tính. Bóng đá càng đa dạng, bóng đá càng mạnh. Khi trận đấu ở Mestsky Stadı kết thúc, có thể sẽ có những tranh cãi về một pha bóng, một quả phạt đền hay một tấm thẻ phạt. Trọng tài không thể tránh khỏi những lời chỉ trích, đó là một phần của nghề. Nhưng nếu nhìn lại cách tổ trọng tài này thực hiện nhiệm vụ, người ta sẽ nhớ rằng họ đã được lựa chọn không phải vì giới tính, mà vì năng lực. Và đó mới là điều thực sự cần được tôn trọng. Bóng đá châu Âu không cần những chiến dịch lớn để khẳng định giá trị của sự bình đẳng. Bóng đá châu Âu cần những câu chuyện bình thường như thế này: một trọng tài nữ cầm còi, hai trợ lý nữ chạy dọc đường biên, một trận đấu diễn ra đúng quy trình. Không có tiếng ồn, không có sáo ngữ. Chỉ có sự chuyên nghiệp. Với Pakkan, Arzu Görgün và Esra Arıkboğa, đây có thể chỉ là một trận đấu trong sự nghiệp. Nhưng với những ai đang chờ đợi một thế giới bóng đá cởi mở hơn, đây là một cột mốc khiêm nhường. Ở Usti nad Labem, trọng tài không cần nói nhiều. Họ chỉ cần làm đúng việc của mình. Và điều đó nói lên tất cả.